Trích từ trang nhà Thân Hữu Cộng Ðồng số đặc biệt mừng Xuân Tân Tỵ 2001

Xuân Tân Tỵ Năm Nay...

Sáng nay, thành phố nơi tôi ở trời không gió nên tuyết rơi nhè nhè và chậm. Nhiệt độ không lạnh lắm nên tuyết còn xốp, nhìn từng đống tuyết trắng phau phủ kín những bãi cỏ héo úa và những chiếc xe đậu hai bên đường, tôi tự hỏi, không biết từ khi nào, tôi đã quen lại cái không khí mùa đông của mỗi năm ? Cứ mỗi khi đang vui chơi trong mấy tháng hè trong nắng ấm, bên đám cỏ xanh, tôi thường rùng mình tự hỏi không biết sao mình lại có thể sống qua một mùa đông của xứ lạnh lẽo, khi mà mới 5 giờ trời đã tối thui! Làm như cái cảnh mang "bottes" quấn khăn ấm, mặc áo dày, mang găng là ... xa lạ lắm không bằng! Làm như cái ấm áp, cái không khí mát của những ngày mà mặt trời đến hơn 9 giờ chiều mới lặn sẽ tồn tại mãi, và tôi có cái quyền hưởng thụ chúng ... đời đời.

Nhưng rồi, mùa hè cũng qua! mùa thu cũng cuốn theo gió ra đi và mùa đông đã nhè nhẹ âm thầm đến , và tôi đã không chút bỡ ngỡ. Cứ mỗi khi trời vừa bước sang tháng 12 mà chưa thấy bóng dáng của bông tuyết, tôi lại thắc mắc: "... Khi nào mới có tuyết ? Khi nào tuyết mới lại rơi ? - ! Noel mà không có tuyết, thì thật khô khan, lạnh lẽo và buồn quá !! "

Ðã cuối tháng 12 rồi còn gì. Giáng Sinh vừa qua mấy ngày nên thành phố như đang lắng chìm vào cơn mệt mỏi , yên lặng nghỉ mệt lấy sức, để lại tưng bừng đón mừng năm mới của Dương Lịch trong đôi ngày.

Tôi đang đi giữa phố, không phải để mua sắm chuẩn bị cho ngày đầu năm của tây phương, mà tôi đang đi giữa phố Tàu & Việt, để mua lá chuối, đậu xanh, nếp, thịt, vài bao lì xì và bộ bầu cua cá cọp. Năm nay Tết rơi vào 24 tháng giêng tây. Tội nghiệp cho dân tôi nhỏ bé, ăn mừng đầu năm cũng sau người ta cả tháng! Ðang miên man suy nghĩ , mắt tôi chợt chạm vào 1 tờ bích chương quảng cáo một chương trình gì đó, 3 chữ "...Chinese New Year ..." làm tôi cảm thấy hơi ức ức trong lòng! Người Việt mình ăn Tết theo ngày ta, tức là tính ngày tháng theo âm lịch cho tiện việc mùa màng, mà âm lịch thì dựa vào mặt trăng chứ không dựa theo mặt trời như người tây phương, vậy thì phải gọi là " ...Lunar New Year ..." mới phải điệu chứ! Hơn nữa, ngoài người Trung-Hoa và người Việt-Nam, theo tôi biết thì ít nhất còn có người Ðại-hàn cũng ăn Tết theo âm lịch ... Vậy mà có nơi, có người vẫn mãi lẫn lộn làm tôi cứ buồn buồn cho thân phận nhược tiểu! Ước chi tôi được ăn Tết trên mảnh đất quê nhà, ở nước tôi, thì tôi đâu phải lầm bầm mỗi khi thấy 3 chữ Chinese New Year vào mỗi đầu năm trên xứ người như thế nầy ! Nhưng bỗng, tôi chợt nhớ đến một số bạn bè người Hoa, thật dễ thương và rất tốt trong cách cư xử, nên tôi tạm nguôi! Thôi thì, dĩ hòa vi quí, bây giờ lo mua đồ chuẩn bị cho những gì tôi muốn làm, muốn thực hiện cho cái Tết Tân Tỵ nầy cái đã, rồi điện thoại các nhà báo, các hội-đoàn đã ghi chép sơ sót ... giải thích cho họ rõ cái nguồn gốc của cái đầu năm ta sau.

... Vào khoãng những năm đầu của thập niên tám mươi, Mẹ tôi là một trong những người đầu tiên gói bánh tét ở cái thành phố lạnh lẽo nơi gia đình chúng tôi cư ngụ. Với ý kiến của các anh, chiếc bánh tét ở Canada đã được Mẹ tôi phủ thêm lớp giấy "nylon" bên ngoài cho khỏi khô, cách trộn nếp, thời gian nấu, cách gói, ... cũng phải sửa đổi cho thích nghi với bếp núc bên nầy. Cả nhà tôi xúm nhau nghiên cứu và phụ Mẹ tôi gói bánh. Lúc ấy vì còn nhỏ, nên tôi cùng lắm là chỉ được phụ cắt dây sẵn cho Mẹ tôi thôi. Kết quả là những năm kế tiếp, gia đình tôi đã gói hơn ngàn đòn bánh tét & chưng cho mỗi dịp Tết mà cũng không đủ cung cấp cho các gia đình và các tiệm VN. Sau đó chừng đôi ba năm thì các anh lớn tôi không cho làm nữa vì các anh đã ra trường, có thể giúp gia đình được vững hơn. Ba tôi thì lo cho sự học vấn của những đứa con còn lại, nên cũng bảo Mẹ tôi hãy để thì giờ cho chúng tôi học.

Giờ đây các anh chị tôi đã có gia đình, tôi đã là cô, dì của bảy đứa cháu thật thông minh và dễ thương. Ðứa nào cũng được sinh ra trên xứ người ở nhiều nơi khác nhau, nhưng đứa nào cũng nói tiếng Việt thật sõi. Có đứa được về quê nội trong hai tháng hè để cô Út dạy tiếng Việt. Và dĩ nhiên, tôi đã tận tụy dạy với hết cả tấm lòng, bằng những ô kẻ chữ cho cháu tôi đồ lại và tập đánh vần, bằng những hình cờ vàng 3 sọc đỏ, cây chuối, nhà lá dừa ... do tôi vẽ cho cháu tôi tô màu để gần gũi một cách tự nhiên với những hình ảnh Việt Nam. Tôi còn nhớ mãi câu nói của đứa cháu gái lớn thông minh nhất trong đám cháu tôi. Sau ngày đầu tiên đi học ở trường về, cháu sẽ lắc nhẹ ngón tay tôi, thỏ thẻ ngơ ngác hỏi :

- Con là người Việt-Nam, sao... hông cho con học trường Việt ?

Tôi nghe lòng dâng lên một nỗi xúc động ! Ðó là kết quả của những ngày tháng tôi dạy tiếng Việt, kể về tôi hồi mới đi học cho cháu tôi nghe, làm cháu tôi cũng mơ tưởng mai mốt cũng sẽ được giống vậy, như cô Út nó...

Nhưng gần đây, tuần lễ vừa qua, khi đến dự tiệc Giáng-Sinh ở nhà các người bạn, tôi nghe họ bàn về những âu lo như con cái sao cứ nói tiếng ngoại quốc giỏi hơn tiếng Việt! có người khoe mỗi cuối tuần đều chở con đi học Việt Ngữ ở cộng đồng. Tôi nghe cũng vui lây! Và rồi đến giờ ăn. Thức ăn của các bữa tiệc cuối năm bao giờ cũng rất thịnh soạn, đồ ăn để đầy cả hai bàn mà vẫn không đủ chỗ! Nào là mì xào, cơm chiên, bánh bột lọc, sushi, mâm đồ nhậu, nem nướng, nem chua, gỏi xoài, gỏi đu đủ ... Các chị làm cũng có, đặt thêm cũng có. Lại có thêm 1 bàn dành cho quí vị trẻ con chất đầy các món ăn nhạt nhẽo như : khoai tây chiên, gà Kentucky, mấy cặp bánh mì kẹp phó-mát, thịt nguội.

Tôi bỗng nghe trong lòng chùng xuống, có cái gì tôi không kịp níu kéo! Cái móc giữa chúng tôi và thế hệ mai sau là đây! Cái khoảng cách mà chúng ta đã vô tình tạo ra là những mâm tiệc, những buổi ăn đơn sơ trong gia đình. Tôi nhìn một đứa cháu dễ thương của tôi đang vui vẻ chụp lấy cái "hot-dog" ngoạm ngon lành bên đĩa chả giò thơm phứt mà nó không màng. Tôi bỗng nhớ lời của một anh bạn, sang đây cũng vào đầu thập niên tám mươi. Anh làm nghề khuân vác và giao hàng cho một siêu thị khá lớn ở Montréal. Anh có 3 đứa con sinh tại đấy, gia đình khá chật vật, nhưng nhờ chị đảm đang, làm thêm đồ ăn bỏ mối nên gia đình cũng đủ xài. Trong một tiệc đám cưới, khi người phù dâu tỏ vẽ lo lắng hỏi anh:

- Cháu nó có ăn được đồ Tàu không anh, hay là để em nói nhà bếp cho cháu đồ ăn riêng.

Anh gạt ngang và bảo:

- Chị khỏi lo, tui ăn cái gì thì tụi nó ăn cái đó ! Ðồ ăn chứ đồ bỏ sao. Tui tập tụi nó vậy đó. Tới nhà khách mà lộn xộn đòi nầy đòi kia là chết với tui!

Nói vậy chớ anh thương đám con anh lắm! Tuy không khá giả, nhưng 3 đứa lúc nào cũng tươm tất sạch sẽ, và học rất giỏi !! Có lần tôi đã chứng kiến đứa bé gái 8 tuổi của anh ăn gỏi cuốn, chấm mắm nêm ngon lành trên bàn ăn bên cạnh ba má. Tôi hiểu anh thương con và cũng muốn người ta thương con anh nữa.

... Sau bữa tiệc, mấy chục người lớn chia nhau ra chơi xì-phé và bầu cua cá cọp, vài bà chơi tứ sắc. Các trẻ nhỏ từ hơn 1 tuổi đến 15 tuổi thì được lùa vào 1 phòng xem "waltdisney video" Ðể người lớn an tâm sát phạt nhau tưng bừng. Tôi ngậm ngùi tưởng tượng ra đám cháu tôi sau nầy sẽ chỉ có những hình ảnh của những anh hùng Bat Man, Robin Hood, các cô Spice Girls,... in trong đầu làm kỷ niệm của tuổi thơ. Tuy chẳng có chi hại, nhưng tôi vẫn nghe hơi mất mát và cảm thấy như có một bức tường vô hình đang từ từ thành hình. Chẳng lẽ các phong tục, văn hóa của nước tôi sẽ dừng lại nơi đây bên các PlayPlace của McDonald, các cuốn phim hoạt họa đắt tiền của tây phương? Ngày xưa, nhà tôi không có "waltdisney video" nên đám trẻ chúng tôi thường ngồi chầu rìu bên người lớn ,vừa ăn hạt dưa và mứt dừa vừa chờ được sai vặt, nên riết rồi môn cờ & giải trí nào trong dịp Tết, chúng tôi cũng rành cả! Như một cái gì thật tự nhiên, thật gắn bó với Tết.

...Cho nên sáng nay, cho dầu trời tuyết, cho dầu là 1 sáng cuối tuần, tôi cũng đã cố dậy sớm đi chợ mua lá chuối, dây cột, đậu xanh, ... những thứ mà cách đây hai mươi năm, tôi đã thấy Mẹ tôi và các anh chị cũng đã đi chợ mua sắm vào dịp Tết. Ðã hai mươi năm qua, nhà tôi không còn gói bánh, khi xưa Mẹ tôi cũng chẳng dạy tôi hay các chị tôi! (làm như cái hình ảnh gói bánh chỉ dành riêng cho các bà mẹ Việt Nam đông con thôi! ) Tối qua, tôi nằm cố nhớ lại các lời nói và hình ảnh của Mẹ tôi khi xưa : " ... Nếp phải ngâm như thế nầy cho khỏi chua, khi nấu sẽ dẻo, đậu phải ngâm bao lâu và khi xay phải bỏ thêm hành lá, muối vv. Phải vắt như thế nào, thịt phải ướp như vầy, ...khi cột phải bịt đầu sao cho chặt, khi nấu phải dằn nước ra sao ..."

Và hôm nay, bao nhiêu đó cộng với cái trí, tôi đã loay hoay gói thử trước 3 đòn, và kết quả đã làm tôi vui mừng như trúng số! Bánh của tôi gói nhỏ bằng bắp chân con nít 3, 4 tuổi thôi. Nhưng không bị hóc nước, không bị bở rệp vì quá lửa, cũng không bị khô. Tôi sung sướng và vênh vang nghĩ thầm : " Con nhà tông, không giống lông cũng giống cánh ... chứ bộ ! " Thảo nào khi xưa, có người đêm 30 Tết còn dộng cửa nhà tôi đòi bánh. Ba tôi khó khăn giải thích là nhà đã hết sạch rồi, bếp núc đã dọn dẹp để ăn Tết! Tôi thấy bà ta đứng nói léo nhéo, trách móc rằng đã "order" rồi mà sao kỳ cục quá, và bà ta không chịu đi. Thấy vậy Ba tôi năn nỉ cầu may bà ta lấy đỡ mấy cái bánh trên bàn thờ! (Mấy cái nầy ... lớn hơn bình thường cũng có, nhỏ xíu cũng có, có cả bánh ú và bánh chưng, đại khái là hình thù và khổ hơi trái luật !! ) Vậy mà bà ta vui vẽ vô cùng, vội vã cám ơn ríu rít và còn cho thêm tiền trước cái thở phào nhẹ nhõm của Ba tôi! Mới biết thời gian đó, nhà nào không có bánh của Mẹ tôi gói để ăn Tết thì ... hơi nhà quê và không biết chọn nơi mua hàng.

... Cách đây vài hôm, trước khi quyết định gói bánh, tôi có vào các mạng lưới và vô tình đọc được các bài thơ về Xuân. Thấy nhiều người than van những câu thơ thương cho thân phận mình phải ăn Tết nơi "xứ lạ quê người" ! Ðau lòng nhìn Xuân không mai vàng, pháo đỏ! Tôi nghĩ ... quê người thì có lẽ, nhưng không nghĩ đây còn là "xứ lạ" đối với họ nữa. Nơi mà giờ đây mỗi cuối tuần họ cùng nhau nhậu nhẹt, xem phim, sung sướng hưởng thụ. Sách có câu : Ở đâu , quen đó ! Có lẽ, họ chỉ làm thơ cho vui, ngồi sắp chữ cho có vần chớ không còn là những lời than thống thiết của những năm đầu nơi quê người nữa .

Ðôi lúc, tôi hoang mang thắc mắc khi thấy người ta, lúc thì ao ước được ăn Tết nơi quê nhà, lúc thì ca ngợi đời sống ở ngoại quốc khi họ về VN thăm viếng quê hương ?? Thậm chí có người còn chê bai không tiếc lời từng chi tiết họ thấy được trong đời sống thường nhật của dân mình nơi quê nhà ! Vì nhiều lý do, và cũng vì bản tính, tôi chưa bao giờ trở về thăm quê hương từ sau khi vượt biển ra đi, nên tôi không biết Tết quê tôi giờ nầy ra sao ?? Tôi chỉ nhớ lờ mờ vài hình ảnh Xuân của những năm đất nước còn thanh bình, các phụ nữ mặc áo dài đi chợ Xuân chọn mai, hoa vạn thọ thật thanh nhã, miệng lúc nào cũng như hơi hé cười làm duyên (Vì thật ra họ diện áo mới để ý chính là đi dạo nhiều hơn là đi mua sắm). Tôi còn được vô tình thấy cảnh Xuân trong một cuốn "vidéo" cũ, có Phương Hồng Quế khoảng 17 tuổi song ca với 1 nam ca sĩ nhạc phẩm Hoa-Xuân. Tôi sung sướng được thấy quê tôi ngày chưa rơi vào tay cộng sản, đẹp như vậy ! thanh niên, thiếu nữ ra đường trông thanh lịch quá. Những năm sau nầy, tôi chỉ vô tình thấy nước Việt Nam qua những hình ảnh trên báo chí. Những đôi mắt vừa khôn lanh vừa pha lẫn nét chán chường. Những gương mặt vắng nụ cười, nhìn trừng trừng vào ống kính của máy chụp ! Ðời sống bon chen cơ cực đã làm sờn đi tuổi thanh xuân của bao nhiêu trái tim ... Có lẽ đó cũng là một lý do làm tôi không dám về VN. Tôi không muốn chứng kiến và ghi nhận thêm những hình ảnh mà tôi nghĩ sẽ làm tôi khó ngủ. Có lẽ ... tôi chỉ muốn giữ những kỹ niệm đẹp, những hình ảnh êm dịu khi xưa của quê tôi .

Và rồi, cũng có lúc tôi lại hoang mang sợ hãi cho chính mình, khi tôi tưởng tượng ra 1 ngày nào đó 15, 20 năm sau chẳng hạn, khi tôi đang sống ở quê tôi trong những ngày đất nước đã thật sự thanh bình như ước mơ lớn lao nhất của tôi. Nhưng, bên dòng sông Cửu Long, tôi lại sẽ lén để lòng mình hướng về trời tây, nhớ những buổi "picnic" & câu cá với bạn bè ở Carillon, Mont-Tremblant, hoặc... bên cạnh những đám lúa non mềm mại trong gió của lục tỉnh, hình ảnh những ngày nghỉ hè sung túc rộn rịp ở những thành phố tráng lệ như Las Vegas với những phòng ngủ bậc nhất ... sẽ hiện về trong tôi !! Và vào tháng mười hai, tôi lại nghe ... nhớ tuyết ! Thời gian tôi lớn lên ở hải-ngoại đã vượt gấp mấy lần thời gian tôi được sống ở quê nhà rồi còn gì. Có lẽ vì thế, nên sáng nay tôi đã quyết tâm ... đi chợ.

Có lẽ, tôi sẽ không ngồi than trời trách đất sao dân tôi phải lưu lạc ăn Tết nơi xứ người bên những mâm rượu thịt ê hề! Nhưng tôi biết, năm nay, tôi sẽ cố ý bày lá chuối đầy nhà, và các cháu tôi sẽ thấy một người dì, một người cô chuyên làm người mẫu cho các "show" biểu diễn thời trang khi còn học ở trung-học, chuyên lén Ba của các đứa cháu gái, thoa son và sơn móng tay cho chúng rồi cùng nhau cười khúc khích, một người dì, cô ... đại khái chúng rất thích vì rất tân thời trong mắt chúng, người nhỏ nhất của thế hệ trước chúng, sẽ làm 1 công việc của bà nội, ngoại khi xưa, là ngồi gói bánh tét ! Tuần tới đây, tôi sẽ gói thêm 15 đòn để cho các cháu tôi khệ nệ ôm tặng từng gia đình. Và chúng sẽ phụ tôi, cô Út cũng sẽ nhờ chúng cắt dây. Khi bánh chín, tôi sẽ không ngớ ngẫn hỏi chúng : " Bánh nầy bánh Việt Nam, hơi khó ăn! tụi con ăn thử xem coi có ăn được hay không ...? " hoặc: "...Tụi bây phải tập ăn!" Không đâu, đời nào tôi lại nhét vào đầu cháu tôi những cảm giác bị bắt buộc như thế! cảm giác khó chịu sẽ chỉ tăng thêm cái khoảng cách Ðông & Tây đã lờ mờ có sẵn trong đầu những đứa cháu sinh ở hải-ngoại nầy ! Tôi sẽ để tự nhiên, chờ các trẻ xin ăn thử, tôi hiểu rằng khi chúng đã được tham dự vào chương trình gói bánh và nhất là vì vui , vì cái không khí thân mật của mấy cô cháu , chúng sẽ thấy ngon miệng thôi ! Chúng tôi sẽ dành nhau ăn đòn bánh đầu tiên vừa chín tới. Và rồi cô cháu chúng tôi sẽ chơi bầu cua cá cọp, trong lúc chờ bánh chín, tôi sẽ dạy các cháu tôi lắc xí ngầu và đặt tiền lẻ, tôi cũng sẽ cố ý ăn gian! Không khí sẽ tưng bừng rộn rịp ... Và rồi, mặc dầu ở xứ người, đám cháu tôi cũng sẽ có 1 kỷ niệm về cái Tết Việt Nam, cái Tết Tân Tỵ nầy.

Không biết, tôi sẽ làm được bao nhiêu, nhưng tôi sẽ nhẫn nại, sẽ cố gắng ... cố gắng ghi vài hình ảnh trong trí óc đám cháu thơ ngây, cố gắng gạch 1 cái gạch nối giữa tôi và đám cháu của thế hệ kế tôi. Một cái gạch nối mà tôi nghĩ tôi sẽ làm được với tất cả bầu nhiệt huyết và tâm tình của 1 người cô trẻ, tuy lớn lên ở xứ người, nhưng lòng lại mang nặng tình quê hương Việt-Nam yêu dấu !

Ngọc Bích Ngân

11 tháng giêng 2001

(11:43 P.M.)